Trudno stwierdzić jednoznacznie, czy Cyganie przynieśli ze sobą na teren Niziny Węgierskiej rzemiosło muzyczne i na ile popularny wśród społeczności romskiej był wówczas zawód muzykanta. Pierwsze dokumenty historyczne poświadczające obecność cygańskich muzykantów na ziemiach węgierskich pochodzą  z 1489 r. oraz z 1525 r. Z zapisków siedmiogrodzkiego dyplomaty oraz muzykanta, Pietra Busta, pochodzących z 1595 r. wyczytać możemy:

            "Wielu Cyganów mieszkało w Siedmiogrodzie w sąsiedztwie osad i wsi; w zimie mieszkali w glinianych chałupkach, w lecie pod gołym niebem. Imali się najgorszych rzemiosł a kaci byli często wybierani z ich rodzin."

Brakuje jakichkolwiek wzmianek o cygańskich muzykantach z okresu napływu Cyganów, który trwał mniej więcej do XIV w.  Czyżby i muzykanctwo zaliczało się do owych "najgorszych rzemiosł"? O ile niewiele wskazuje na to, iż Cyganie przynieśli ze sobą na teren Węgier muzyczne umiejętności, o tyle, niska ranga społeczna zawodu muzykanta stanowić mogła jedną z przyczyn stopniowego przejmowania przez nich tejże profesji. Romowie przez stosunkowo długi czas słynęli przede wszystkim z doskonale opanowanej umiejętności obróbki metalu, szczególnie przydatnej w okresach wojen targających Europą Środkową. Rola cygańskich zawodowych muzykantów wyraźnie wzrosła wraz z rozwojem narodowego ruchu nowowęgierskiego w II poł. XVIII w. Korzenie muzyki nowowęgierskiej są jednak znacznie starsze. Zdaniem niektórych autorów, początki "nowej muzyki" przypadają mniej więcej na czasy zanikania ruskich skomorochów. Pokrywają się one z okresem zastępowania na terenie Królestwa Węgier autochtonicznych igriców przez cygańskich muzykantów. Czasy te przypadają na XVII w. Nie znane są przyczyny tego zjawiska. Zrodzony  wśród elit intelektualnych węgierskich miast osiemnastowieczny ruch nowowęgierski odświeżył całą węgierską kulturę, począwszy od ideologii, poprzez muzykę, taniec a nawet stroje ludowe. Węgierscy kompozytorzy stworzyli nowy styl muzyczny, określany jako "verbunkos", w którym melodie ludowe poddano przetworzeniu w stylu muzyki Zachodu. Pierwotnie aranżacje pisane były na fortepian i publikowane w obszernych zbiorach nutowych. Taki rodowód ma również czardasz.

Scena rekrutacji młodzieńców do wojska. Przygrywają skrzypce, cymbały, bas oraz tureckiego pochodzenia zurna (surma). Niemiecki rodowód nazwy stylu muzycznego oraz tańców typu "verbunk", nadal obecnych w repertuarze kapel ludowych Węgier, Siedmiogrodu, Moraw oraz Słowacji, nawiązuje do starych tradycji rekrutacji. Służba wojskowa umożliwiała mieszkańcom wsi z terenów całej Monarchii awans społeczny, otwierając jednocześnie prowincje Imperium na nowowęgierskie trendy muzyczne.

W tym właśnie okresie pojawili się pierwsi rozpoznawani zawodowi muzycy i kompozytorzy cygańskiego pochodzenia - Mihaly Barna, Panna Czinka, Janos Lavotta oraz Janos Bihari. W skład 4-osobowego zespołu wchodziły skrzypce, altówka, cymbały oraz kontrabas. Nieco później, pod wpływem dworskich kapel z Wiednia, dodano również klarnet. który zrodził się wśród elit intelektualnych węgierskich miast. Cygańscy muzycy i kompozytorzy, wspierani przez arystokrację austro-węgierską byli szkoleni  w Wiedniu, dzięki czemu muzyka nowowęgierska przejmowała obficie elementy kultury Europy Zachodniej. Proces ten trwał do połowy XIX w.

Kapela cygańska, 1810

Niektórzy autorzy tym właśnie tłumaczą olbrzymi sukces kapel cygańskich wśród elit, jak i wiejskiej społeczności Węgier. Egzotycznie brzmiące melodie o archaicznym, ludowym rodowodzie poddano znacznemu przetworzeniu, dostosowując je do gustów zachodniego odbiorcy. Zespoły cygańskie do węgierskiego repertuaru dodawały również kompozycje muzyki poważnej, pieśni popularne w całej Europie oraz elementy muzyki wykonywanej przez Romów w innych częściach kontynentu. Na przestrzeni XIX w. muzyka nowowęgierska uległa popularyzacji. Do instrumentalnych kompozycji włączono ludowe teksty w języku węgierskim, dzięki czemu styl stał się reprezentantem węgierskiej kultury narodowej (tzw. "Magyar nota"), szczególnie w okresie wzrostu dążeń niepodległościowych (Wiosna Ludów w 1848 r.). Muzyka uzyskała szersze audytorium, opuszczając salony wiedeńskie a trafiając "pod strzechy". Wykonywana przez zawodowych romskich muzykantów do dzisiaj stanowi jeden z podstawowych elementów kultury ludowej Węgrów. Wpływy muzyki nowowęgierskiej rozprzestrzeniły się również po całym łuku Karpat. Jej elementy, zmodyfikowane według gustów i zapotrzebowań konkretnej lokalnej społeczności, z łatwością odnaleźć można w folklorze muzycznym Słowacji, Moraw, polskich oraz ukraińskich Karpat, Rumunii oraz Serbii. Cygańscy zawodowi muzykanci stanowią nieodłączny element kultury ludowej każdego z tych krajów. Muzyka nowowęgierska wpłynęła również na charakter własnego folkloru muzycznego poszczególnych szczepów cygańskich zamieszkujących Węgry oraz sąsiadujące z nimi państwa. Wysoki poziom wykonawczy, niejednokrotnie ocierający się o granice wirtuozerii, specyficzna maniera wykonawcza, tradycja muzykowania bez nut - to zaledwie kilka spośród wielu elementów, które ukształtowały rozpowszechniony po dzień dzisiejszy mit wrodzonego instynktu muzycznego Cyganów, mit "muzyki cygańskiej".

Piotr Majczyna